Leven met water 2.0

Als ik zelf terugkijk op half juli, dan vallen me drie dingen op. Ten eerste de korte waarschuwingstijd: binnen een paar uur zaten sommige gebieden al in grote problemen. Terwijl we bijvoorbeeld beschikken bijvoorbeeld over het Global Flood Awareness System (GloFAS) van de EU, dat juist in dit soort neerslag-afvoersituaties een sterke voorspellende kracht biedt. Op dit gebied lessen zijn er lessen te leren. 

Het tweede aspect: kennelijk bieden wij, als waterbouwers, de operationele mensen te kleine veiligheidsmarges. Een treffend voorbeeld was de evacuatie van het ziekenhuis in Venlo. Een ziekenhuis moet zeker in zulke omstandigheden een toevluchtsoord zijn.

Bij elkaar hebben tienduizenden mensen moeten evacueren, ook in het beschermde gebied van de Maas. Dat is heftig en ingrijpend voor alle betrokkenen. We moeten ons afvragen wat wij in de waterwereld kunnen doen om meer zekerheid te bieden, zodat het ziekenhuis kan blijven functioneren.  

En ten derde, een nieuw fenomeen: het water kwam midden in de zomer, de periode waarin we de laatste jaren vooral last hebben van droogte. Het probleem is dat in de zomer de bergingen bij voorkeur vol zouden moeten zijn, om bij droogte voldoende water te hebben. En dat water is niet zomaar weg als er plotseling hoogwater aankomt. 

Het op 9 september verschenen rapport stelt dat alle ervaringen en evaluaties richting kunnen geven aan de verdere ontwikkeling van technologische hulpmiddelen. Dat klopt op zich, maar de uitdaging is fundamenteler.  De afgelopen decennia is er enorm veel aan en rond de Maas gebeurd. En tegelijkertijd is de impact van klimaatverandering evident. Daardoor is feitelijk het systeem veranderd, en we moeten dus op zoek naar oplossingen op systeemniveau. 

Wat we nodig hebben is een vrij fundamentele herbezinning. Ooit hebben we de term ‘leven met water’ uitgevonden, maar feitelijk leven we in Nederland nog steeds vooral ‘beschermd tégen het water’. We weten inmiddels wel dat we de tijd hebben gehad waarin we vooral met rigoureuze technische maatregelen het water kunnen beteugelen. Het is vast mogelijk om een tunnel voor Valkenburg te graven, misschien wel er onderdoor, om overtollig water af te voeren. Maar willen we dat? Creëren we dan niet een soort van veiligheid, die activiteiten aantrekt die het risico weer vergroten?

Ik vind dat we de gebeurtenissen van juli moeten aangrijpen om een nieuwe balans te formuleren tussen techniek en adaptief ingrijpen, aan de hand van een aanlokkelijk en gedragen perspectief: welke kant gaan we op, hoe ziet dat leven met water eruit over pakweg 25 jaar? We moeten op reis, vrijer denken, onze creativiteit benutten. Want we hebben te maken met een nieuwe werkelijkheid. Leven met Water 2.0 betekent nieuwe risico’s, maar óók nieuwe kansen, die groter zijn dan de waterbouw alleen. Die reis willen wij graag samen met u maken!